on January 15, 2026
Nadciśnienie tętnicze w ciąży – kiedy domowy pomiar ciśnienia może uratować zdrowie matki i dziecka?
Ciąża jest bez wątpienia wyjątkowym czasem w życiu kobiety. Nie pod względem psychicznym, ale także przez to, że stan ten wiąże się z licznymi zmianami zachodzącymi w organizmie. Jednym z częstszych problemów zdrowotnych, które mogą pojawić się w tym okresie, jest nadciśnienie tętnicze, czyli utrzymujące się podwyższone wartości ciśnienia krwi. Zagadnienie to jest istotne, ponieważ nieprawidłowo lub w ogóle nieleczone może prowadzić do poważnych powikłań zarówno u matki, jak i u dziecka.
Śmiertelne zagrożenie, któremu można zapobiegać
Nadciśnienie tętnicze w ciąży stanowi drugą najczęstszą przyczynę zgonów matek, zaraz po krwotokach okołoporodowych. Szacuje się, że około 7% ciąż przebiega z powikłaniami nadciśnieniowymi, z czego około 3% stanowi stan przedrzucawkowy, a około 1% – nadciśnienie przewlekłe, istniejące już przed ciążą. Kobiety, u których w czasie ciąży występowały podwyższone wartości ciśnienia tętniczego, są również obarczone zwiększonym ryzykiem rozwoju nadciśnienia tętniczego oraz chorób sercowo-naczyniowych w późniejszym życiu.
Jak rozpoznać nadciśnienie tętnicze w ciąży?
Monitorowanie ciśnienia tętniczego (BP) w czasie ciąży ma miejsce zazwyczaj podczas wizyt prenatalnych w gabinecie ginekologicznym i jest dokonywane przez położną lub lekarza. Fizjologicznie ciśnienie tętnicze osiąga najniższe wartości między 20. a 30. tygodniem ciąży, a następnie stopniowo wzrasta aż do terminu porodu.
Tylko niewielka liczba automatycznych, oscylometrycznych ciśnieniomierzy została odpowiednio zwalidowana do stosowania u kobiet w ciąży, a wiele z nich może zawyżać lub zaniżać uzyskiwane wartości. Z tego względu pomiar osłuchowy wykonany przez specjalistę za pomocą klasycznego sfigmomanometru pozostaje złotym standardem klinicznym. Skuteczność samodzielnych naramiennych pomiarów ciśnienia w warunkach domowych (HBPM) w rozpoznawaniu nadciśnienia ciążowego nie została jednoznacznie potwierdzona.
Jakie powinno być prawidłowe ciśnienie krwi u ciężarnej?
Obowiązujące normy ciśnienia tętniczego w ciąży nie są w pełni jednoznaczne, jednak wyniki badania CHAP (Chronic Hypertension and Pregnancy) z 2022 roku wykazały korzyści z utrzymywania ciśnienia poniżej 140/90 mm Hg w warunkach klinicznych.
Nadciśnienie tętnicze w ciąży rozpoznaje się, gdy:
● ciśnienie skurczowe wynosi ≥140 mm Hg i/lub
● ciśnienie rozkurczowe wynosi ≥90 mm Hg podczas pomiaru w gabinecie lekarskim.
Ponadto wyróżnia się dwa stopnie nasilenia:
● łagodne nadciśnienie tętnicze: 140–159 / 90–109 mm Hg,
● ciężkie nadciśnienie tętnicze: ≥160 / 110 mm Hg.
Jeżeli podwyższone wartości ciśnienia zostaną stwierdzone w co najmniej dwóch pomiarach, lekarz diagnozuje nadciśnienie tętnicze. Może ono wystąpić po 20. tygodniu ciąży (nadciśnienie ciążowe) lub być obecne już wcześniej (nadciśnienie przewlekłe). Szacuje się, że nawet 1 na 6 kobiet spodziewających się dziecka doświadcza podwyższonego ciśnienia tętniczego.
Rodzaje nadciśnienia ciążowego
Nadciśnienie ciążowe rozwija się po 20. tygodniu ciąży u kobiet, które wcześniej miały prawidłowe wartości tego parametru. Może ono przybierać różne postacie:
● przejściowe nadciśnienie ciążowe – kiedy stwierdza się chwilowy wzrost ciśnienia, który normalizuje się w kolejnych pomiarach,
● utrwalone nadciśnienie ciążowe – wskazują na nie utrzymujące się podwyższone wartości,
● stan przedrzucawkowy – występuje wówczas, gdy nadciśnienie współistnieje z objawami uszkodzenia narządów. Jest to też stan bezpośrednio zagrażający życiu.
Jeżeli przed 20. tygodniem ciąży kobieta nie wykonywała pomiarów ciśnienia, a po tym czasie stwierdza się u niej jego podwyższenie, lekarz rozpoznaje nadciśnienie ciążowe. Pomiary kontrolne po porodzie (zwykle po 6 tygodniach) pozwalają rozróżnić nadciśnienie przewlekłe od przemijającego, związanego z ciążą.
Czym jest stan przedrzucawkowy?
Stan przedrzucawkowy jest jedną z najpoważniejszych postaci nadciśnienia ciążowego. Może wystąpić po 20. tygodniu ciąży i charakteryzuje się nie tylko podwyższonym ciśnieniem tętniczym, ale również objawami uszkodzenia narządów matki lub zaburzeniami rozwoju płodu.
Do objawów alarmujących świadczących o rozwoju stanu przedrzucawkowego należą:
● białkomocz (>300 mg/dobę),
● zaburzenia czynności nerek (podwyższone stężenie kreatyniny),
● zaburzenia funkcji wątroby (podwyższone enzymy wątrobowe),
● bóle głowy, zaburzenia widzenia, drgawki,
● małopłytkowość i zaburzenia krzepnięcia,
● zahamowanie wzrastania płodu, nieprawidłowe przepływy łożyskowe, a w skrajnych przypadkach – obumarcie płodu.
Jak powinien wyglądać prawidłowy pomiar ciśnienia tętniczego w ciąży?
Ciśnienie tętnicze w ciąży powinno być mierzone w pozycji siedzącej (lub na lewym boku w czasie porodu), z użyciem odpowiednio dobranego mankietu, umieszczonego na wysokości serca. Zalecaną metodą jest pomiar osłuchowy z odczytem ciśnienia rozkurczowego w fazie V tonów Korotkowa.
Automatyczne ciśnieniomierze mogą być niedokładne, szczególnie w przypadkach ciężkiej preeklampsji, dlatego należy stosować wyłącznie urządzenia zwalidowane dla populacji ciężarnych.
Ambulatoryjny pomiar ciśnienia tętniczego (ABPM) cechuje się większą dokładnością niż pomiary gabinetowe i pozwala lepiej prognozować wyniki ciąży. Jest szczególnie przydatny w diagnostyce nadciśnienia „białego fartucha” (podwyższonego ciśnienia krwi będącego reakcją stresową na wizytę u lekarza) oraz u kobiet z grupy wysokiego ryzyka, np. z nefropatią cukrzycową lub nadciśnieniową.
Ciśnienie tętnicze po porodzie – na co zwrócić uwagę?
W pierwszym tygodniu po porodzie u wielu kobiet obserwuje się przejściowy wzrost ciśnienia tętniczego, nawet jeśli w czasie ciąży wartości były prawidłowe. Może to wynikać z działania leków obkurczających macicę, przetoczeń krwi, zmian objętości płynów czy naturalnych procesów adaptacyjnych organizmu.
Szczególną czujność należy zachować u kobiet, u których w ciąży występowało nadciśnienie lub stan przedrzucawkowy, ponieważ podwyższone parametry mogą utrzymywać się przez kilka tygodni po porodzie. Rzadko zdarza się również tzw. późne nadciśnienie poporodowe, pojawiające się kilka miesięcy po porodzie i zazwyczaj ustępujące samoistnie.
Zalecenia po porodzie:
● regularnie mierz ciśnienie tętnicze, najlepiej o tej samej porze dnia i ciśnieniomierzem z walidacją kliniczną,
● w razie bólów głowy, obrzęków, zaburzeń widzenia lub silnego zmęczenia skontaktuj się z lekarzem,
● nie bagatelizuj nawet niewielkich wzrostów ciśnienia.
Czy leczenie farmakologiczne jest konieczne?
W niektórych przypadkach lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne. Często stosuje się leki używane również w czasie ciąży, dobrane tak, aby były bezpieczne dla matki i dziecka karmionego piersią. Terapia zawsze powinna być indywidualnie dobrana przez specjalistę.
Nadciśnienie tętnicze w ciąży i po porodzie jest częstym, ale potencjalnie groźnym problemem. Ogromne znaczenie mają regularne pomiary ciśnienia, odpowiednia diagnostyka oraz szybki kontakt z lekarzem w razie niepokojących objawów. Wczesne wykrycie i właściwe leczenie pozwalają skutecznie chronić zdrowie matki oraz jej nienarodzonego dziecka.
Autor
Prof. Dr hab. N. med. Marek Postuła
Piśmiennictwo
- Mancia G, Kreutz R, Brunström M, et al. 2023 ESH Guidelines for the management of arterial hypertension. J Hypertens. 2023;41(12):1874–2071.
- Kreutz R, Brunström M, Burnier M, et al. 2024 European Society of Hypertension clinical practice guidelines for the management of arterial hypertension. Eur J Intern Med. 2024;126:1–15.
- Stergiou GS, Alpert B, Mieke S, et al. A universal standard for the validation of blood pressure measuring devices: AAMI/ESH/ISO Collaboration Statement. J Hypertens. 2018;36(3):472–478.
